O festiwalu

Konteksty 2016

Emigracja – rzecz o tożsamości artysty

Motto: „Artysta nigdy i nigdzie nie jest na wygnaniu, ponieważ nosi swoje własne królestwo czy republikę czy miasto, czy schronienie, czy cokolwiek to jest, co nosi on w sobie. A jednocześnie każdy artysta zawsze i wszędzie jest na wygnaniu, ponieważ jest wyparty z królestwa,czy republiki,czy miasta,czy cokolwiek to jest, co się go wypiera” (St.Themerson)

Sztuka, będąca bytem niezależnym, w istocie swej wynosi się ponad podziały i kategorie przynależne innym obszarom egzystencji ludzkiej. Warunkiem tworzenia jest wewnętrzna wolność artysty. Jeżeli tej wolności nie ma sztuka staje się jedynie namiastką, substytutem tego, czym mogłaby być. Ograniczenia zewnętrzne są zawsze obecne, wyznaczają ramy, w które artysta jest wpisywany, ale które przekracza. Przynależność narodowa określa każdego człowieka, język którym mówi determinuje postrzeganie świata.

Zadajemy pytania: Jak przebiega proces tworzenia się tożsamości artysty? Jakie czynniki ją kształtują? Jak istotną i determinującą składową jest przynależność narodowa? Czy w dobie Uni Europejskiej przynależność narodowa utraciła na znaczeniu czy też przeciwnie – uległa wzmocnieniu? Artyści mieszkający i tworzący poza swoim krajem: czym różni się emigracja artystyczna od emigracji politycznej, ekonomicznej? Emigracja przymusowa i emigracja dobrowolna. Emigracja wewnętrzna. Co daje, a co odbiera artyście fakt, iż działa w kontekście obcego kraju?

Artyści w swoich realizacjach odniosą się do tych kwestii. Widz zostanie postawiony wobec konstatacji, procesów, konkluzji. Otwieramy debatę na ten temat, do której zapraszamy uczestników i widzów – w formie dyskusji, działań i refleksji.

Konteksty 2016 odbywają się w Sokołowsku na Dolnym Śląsku. Aspekt emigracji ‚przymusowej’ jest znaczący w historii tego miejsca, które do 1945 roku znajdowało się na terenie Rzeszy Niemieckiej. Po wojnie zmieniono granice, wysiedlono rdzenną ludność. Na te tereny przesiedlono ludność z ziem wschodnich Polski, które po wojnie wcielone zostały do ZSRR. W tym kontekście, a także w kontekście ostatnich wydarzeń politycznych – fali uchodźców/emigrantów, asymilacji odmiennych kultur, ataków terrorystycznych jako krańcowej postaci konfrontacji nakierowanie tematyczne festiwalu nabiera jeszcze większej nośności.

Co roku Konteksty honorują wybitnego twórcę, osobę której zasługi w obszarze sztuki, częstokroć pionierskie, nie dają się zakwestionować. Tym razem jest to Richard Demarco wybitny kurator, twórca galerii i artysta, przez dziesięciolecia odpowiedzialny za sztuki wizualne festiwalu w Edynburgu, twórca niezwykłego archiwum, zawierającego unikalną dokumentację wydarzeń artystycznych od wczesnych lat 60. Ambasador sztuki i kultury polskiej, który od roku 1968 przyjeżdża do Polski z misją artystyczną, czego efektem są pionierskie wystawy współczesnej sztuki polskiej w okresie trwania zimnej wojny. To Demarco sprowadził Tadeusza Kantora i Teatr Cricot 2 do Europy Zachodniej, doprowadził do spotkania z Beyusem, uważając, że sposobem na zabliźnienie ran wojny – nierozwiązanego konfliktu między Polską a Niemcami, jest spotkanie dwóch wielkich artystów reprezentujących te kraje. Wielokrotnie organizował wyprawy artystyczne do Polski, przywożąc ze sobą artystów, krytyków, historyków i miłośników sztuki współczesnej odwiedzał galerie sztuki, pracownie artystów, muzea sztuki. Nieocenionego wkładu Richarda Demarco w otwarcie Europy na Polską sztukę nie da się porównać z czymkolwiek.

W roku 2016 Wrocław pełni rolę Europejskiej Stolicy Kultury i w tym samym 2016 roku Festiwal w Edynburgu, powołany rok po zakończeniu II wojny światowej międzynarodowy festiwal sztuk, która miała pozwolić Europie podnieść się z traumy nazizmu i poprzez kulturę nawiązać utraconą jedność obchodzi 70-lecie. Dwa te wydarzenia łączą się ze sobą – uzdrawiające własności sztuki.

Archiwum sztuki tworzone przez Demarco na przestrzeni ponad sześciu dekad – które sam nazywa Gesamtkunstwerk – jest tak obszerne, że mimo zaangażowania w jego opracowanie National Gallery of Scotland i University of Dundee, nie sposób określić jego zasobów. Prezentujemy wystawę Atelier 72 Revisted, współkuratorowaną przez Richarda Demarco. Jest to uwspółcześnione spojrzenie z perspektywy czasu na wystawę nowej sztuki polskiej w Edynburgu w 1972 roku

Artyści

Wybór artystów, którzy mają więcej niż jedną ojczyznę, zdeterminował wybór tematu festiwalu – emigracją i poprzez implikację problemem tożsamości)

Artyści poproszeni zostali o zaprezentowanie realizacji, w których poruszają problem którego wszyscy sami doświadczyli – artysty działającego w obcym obszarze kulturowym. W jaki sposób fakt bycia ’emigrantem’ wpłynął na ich twórczość, język i zawartość przekazu artystycznego? Adaptacja i alienacja. Aspekt historyczno-polityczny: Europa podzielona i Europa zjednoczona. Uwarunkowania zewnętrzne i uwarunkowania wewnętrzne. Emigracja przymusowa i emigracja z wyboru.

Festiwal poprzedzą warsztaty prowadzone przez Laurę Bartolomei, Ewę Benesz i Alastaira MacLennana. Na program festiwalu składają się działania performatywne, realizacje dźwiękowe, działania w przestrzeni publicznej, instalacje, projekcje, prezentacje przedsięwzięć artystycznych, spotkania i dyskusje.

Małgorzata Sady